2

fa تحلیل تطبیقی حمایت حقوقی از آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا Comparative Analysis of the Legal Protection of AI-Generated Works in the Legal Systems of Iran and the European Union عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">با پیشرفت شتابان فناوری‌های نوین به‌ویژه هوش مصنوعی، فرایند خلق آثار ادبی، هنری و علمی دیگر صرفاً در انحصار انسان نیست، چراکه سامانه‌های هوش مصنوعی اکنون قادرند بدون دخالت مستقیم انسان، آثار خلاقانه‌ای تولید کنند که از لحاظ ساختاری و محتوایی، تفاوت چندانی با آثار انسانی ندارند. این پدیده، نظام‌های حقوق مالکیت فکری را با چالش‌های بنیادینی روبه‌رو ساخته و پرسش‌هایی اساسی را در خصوص قابلیت حمایت قانونی از این آثار و تعیین شخص یا نهادی که می‌تواند به‌عنوان دارنده حقوق آن‌ها شناخته شود، مطرح کرده است. در همین راستا، مقاله حاضر با اتخاذ رویکردی تطبیقی، به بررسی وضعیت حمایت حقوقی از آثار تولیدشده توسط هوش مصنوعی در نظام‌های حقوقی ایران و اتحادیه اروپا می‌پردازد. یافته‌ها، حاکی از آن است که نظام حقوقی ایران در این زمینه با کاستی‌های قابل توجهی مواجه است؛ زیرا قوانین موجود عمدتاً بر مبنای فرض انسان‌محور بودن خالق اثر تنظیم شده‌اند و در نتیجه، امکان شناسایی حقوق برای آثار مستقل تولیدشده توسط ماشین را فراهم نمی‌سازند. در مقابل، اتحادیه اروپا رویکردی آینده‌نگرانه‌تر اتخاذ کرده و تلاش‌هایی را برای تدوین مقرراتی با هدف حمایت محدود و مشروط از این آثار آغاز کرده است. این تفاوت رویکردها نشان‌دهنده ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری‌های حقوقی ایران به‌منظور انطباق با تحولات فناورانه و پاسخ‌گویی به نیازهای نوظهور در حوزه مالکیت فکری است، به‌ویژه آنکه توسعه و تجاری‌سازی محصولات مبتنی بر هوش مصنوعی در سال‌های پیش‌رو نقش پررنگ‌تری خواهد یافت و شناسایی جایگاه حقوقی آثار تولیدی این فناوری از اهمیت روزافزون برخوردار است.  </div> <div style="text-align: justify;">With the rapid advancement of modern technologies particularly artificial intelligence the process of creating literary, artistic, and scientific works is no longer the exclusive domain of human beings. AI systems are now capable of independently producing creative works without direct human involvement, works that are structurally and substantively comparable to those created by humans. This emerging phenomenon presents fundamental challenges to intellectual property (IP) law systems and raises key questions regarding the eligibility of these works for legal protection, as well as the identification of the rightful holder of such rights. In this context, the present article adopts a comparative approach to examine the legal status of AI-generated works within the legal frameworks of Iran and the European Union. The findings reveal that Iran’s legal system faces significant shortcomings in this area, primarily due to the fact that existing laws are based on the assumption that the creator of a work is a human. As a result, current legislation does not accommodate the recognition of rights for independently machine-generated works.  In contrast, the European Union has taken a more forward-looking approach, initiating efforts to draft regulations aimed at granting limited and conditional protection to such works. This divergence in legal perspectives highlights the urgent need for Iran to reassess and reform its IP policies to align with technological advancements and address the emerging needs in the field of intellectual property especially considering the increasing importance of AI-driven products in the near future and the growing significance of determining the legal status of works produced by this technology.  </div> هوش مصنوعی, حقوق مالکیت فکری, حق مؤلف, آثار غیرانسانی, ایران, اتحادیه اروپا. Artificial Intelligence, Intellectual Property Rights, Copyright, Non-Human Works, Iran, European Union. 1 18 http://jlawst.ir/browse.php?a_code=A-10-2-34&slc_lang=fa&sid=1 Mahboobeh Farshad محبوبه فرشاد 1003194753284600506 1003194753284600506 Yes Master’s degree, Criminal Law and Criminology, Electronic Unit, Islamic Azad University, Iran کارشناسی ارشد، جزا و جرم شناسی، واحد الکترونیک، دانشگاه آزاد اسلامی، ایران